• Henk Hutten

Hoelang gaat Putten nog in file naar de kerk?

PUTTEN Reformatie is zo'n woord dat weinigen nog wat zegt. Was het niet iets met 1517, Luther en 95 stellingen op een kerkdeur? Ja, maar er is meer. Zonder de Reformatie - vijfhonderd jaar geleden - is het maar de vraag of er nu protestantse kerken waren geweest. Vijf predikanten uit Putten gingen in gesprek over de vraag of er anno 2017 opnieuw een reformatie nodig is. Kan een her-vorming de verwatering van het christelijk geloof en de leegloop van kerken tot stilstand brengen?

Fija Nijenhuis

Het idee kwam van een inwoner van Putten, Aart Dokter, zelf lid van de hervormde gemeente binnen de PKN. Hij ontdekte dat er overal in Europa aandacht is voor vijfhonderd jaar Reformatie. ,,Maar in Putten merkte ik er weinig van. Toen bedacht ik hoe fijn het zou zijn om eens met predikanten van alle protestantse kerken in dit dorp bijeen te komen. Om te kijken waar we mee bezig zijn. En om misschien een positief signaal naar buiten af te geven.''

En zo zitten er op een maandagmiddag vijf predikanten broederlijk bijeen in de woning van Dokter in Putten. 'Buitenstaander' Otto de Bruijne uit Voorthuizen (lid van een evangelische gemeente) leidt het gesprek. Uitgangspunt zijn vijf stellingen die de deelnemers hebben ingebracht.

NIET NORMAAL Dr. R. Bos (PKN) mag met de zijne beginnen. ,,De tijd waarin we leven nodigt uit tot een nieuwe Reformatie'', vindt de predikant. Want al zijn er in Putten op zondag dan nog files richting de kerken, het dorp is een bijzonderheid in Nederland. En, constateert Bos: ondanks die files dringt ook in Putten de secularisatie door. ,,De taal die in de kerk gesproken wordt, spreekt men niet meer bij de bakker. Vijfhonderd jaar geleden was dat wel zo. De binnenkerkelijke taal was de taal van iedereen. Nu zijn christenen in de Nederlandse samenleving veruit in de minderheid. Gelovig zijn is niet meer normaal in deze cultuur.''

In 1517 was de maatschappij tot in de haarvaten doordrenkt met religie, vervolgt hij. ,,Inmiddels is de wereld compleet anders, denk alleen al aan de digitalisering. Er is nog wel religie, maar die is verkruimeld en verbrokkeld.'' Deze situatie biedt kerken volgens Bos een kans: ,,De verwoestende werking van de secularisatie geeft ons de mogelijkheid weer terug te gaan naar de kern van het christelijk geloof. We worden opnieuw geroepen en uitgedaagd om verantwoording af te leggen van de hoop die in ons is. Net als generaties voor ons hebben gedaan.''

NAAR BUITEN ,,Ik kan me voorstellen dat we als kerken een reformatie nodig hebben om weer naar buiten te kunnen treden'', reageert ds. T Wijnsma (christelijk gereformeerd). ,,We kunnen kijken naar de taal, maar laten we ook vasthouden aan wat we hebben meegekregen.''

,,In hoeverre moeten we de agenda van de kerk laten bepalen door de wereld die ons uitdaagt?'', vraagt ds. A.L. van Zwet (hervormde gemeente binnen PKN) zich af. ,,Ik vind een innerlijke reformatie ook belangrijk. We moeten onszelf onder handen nemen. Waarom meegaan in het taalveld van de wereld? Het vuur moet van binnen blijven branden. Passie is levensnoodzakelijk.''

,,Wordt die passie dan een brug naar buiten?'', vraagt gespreksleider De Bruijne. ,,Als die echt is, ja'', gelooft Van Zwet.

BANALE MORAAL ,,We moeten als kerk niet mee-seculariseren'', vindt ds. Wijnsma. ,,Laten we geen water bij de wijn doen, maar zuiver blijven.'' Volgens dr. W. Gugler (PKN) daagt de secularisatie de kerk uit om het evangelie zo te verwoorden dat ook mensen met een niet-kerkelijke achtergrond het begrijpen. ,,Maarten Luther zei: 'Men moet het volk naar de mond kijken en zo de Bijbel vertalen'. Ik zie dat als opdracht voor de gemeente van nu.''

Behalve het taalgebruik aanpassen, kan de kerk volgens Gugler iets anders doen om aantrekkelijker te worden: weer de nadruk gaan leggen op ,,de buitengewone kern'' van het christelijk geloof. ,,In dat opzicht heeft de kerk nog wel wat misverstanden weg te werken. Als ik mensen vraag, kerkelijk of niet, waarom het geloof in de eerste plaats draait, krijg ik vaak als antwoord: het gaat om moraal, om wat wij allemaal moeten doen of niet mogen doen. Als niet meer zichtbaar is dat het geloof draait om wat God voor de mensheid gedaan heeft, dan houd je alleen maar een banale moraal over. Bovendien maken wij onszelf als kerk overbodig, als wij niet helder genoeg kunnen communiceren wat nou zo bijzonder is aan Christus en Zijn werk.''

VREEMDE EEND Van Zwet en ds. R. van de Kamp (hersteld hervormde Kerk) reageren voorzichtig. Het is nu eenmaal zo dat het christelijk geloof voor veel mensen een 'geheimenis' is, refereren ze aan de Bijbel. ,,We zijn en blijven als kerk misschien wel altijd een vreemde eend in de bijt. De Bijbel zelf spreekt van een dwaasheid, als het gaat om het evangelie'', zegt Van Zwet. ,,We hebben in onze handen gekregen 'wat in geen mensenhart is opgekomen''', citeert Van de Kamp een Bijbelgedeelte. ,,Als we daardoor een struikelblok zijn, dan is dat maar zo.''

,,Dus vertaald: we hebben een boodschap voor de wereld, maar die wordt door een minderheid gezien'', concludeert De Bruijne. ,,Misschien is het onze taak te gaan letten op kwaliteit in plaats van op kwantiteit.'' Gugler beaamt dit. ,,Het zit 'm niet in het aantal mensen.''

VERBINDING Van de Kamp belicht een ander kenmerk van de huidige kerk dat volgens hem aandacht verdient. ,,Ik denk dat het huidige individualisme de gemeente parten speelt, net als de wereld erbuiten trouwens. Individualisme leidt tot subjectivisme: het gaat om ik, ik, ik. Ben je het ergens niet mee eens, dan begin je gewoon je eigen club. God wil dat niet. Daarom moeten we een reformatie krijgen die gericht is op Gods verbond. God werkt met gemeenschappen en daar mogen individuen in delen. Dan komt er ook weer meer oog voor elkaar.''

De wereld is alweer klaar met het individualisme, weet De Bruijne. ,,Iedereen zoekt nu naar verbinding.'' ,,Maar verbinding in de wereld richt zich op doelen'', zegt Van de Kamp. ,,Dat is fundamenteel anders dan de verbinding, het verbond, dat centraal staat in de kerk.''

GEWOONTE De nieuwe reformatie die Van de Kamp voor ogen heeft, kan een eind maken aan het individualisme binnen de kerk, gelooft hij. ,,Ook wij voeden het individu, proberen het mensen naar de zin te maken.'' ,,Het hoeft in de kerk natuurlijk niet per se ongezellig te zijn'', vindt Bos. Wijnsma: ,,We kunnen naar buiten toe laten zien hoe het is om een relatie met God te hebben en met elkaar. En bij relatie gaat het niet alleen om gevoel, maar ook om weten wie God voor je is.''

Wijnsma wijst er daarbij wel op dat door diezelfde relatie soms vragen opkomen die niet altijd door iedereen makkelijk te beantwoorden zijn. ,,Dan vraagt een jongere bijvoorbeeld: ´Waarom is het zo belangrijk dat we op zondag twee keer naar de kerk gaan?´ Een antwoord als 'Dat hebben we altijd zo gedaan', is dan niet bevredigend. Het geeft aan dat we dingen alleen maar doen uit gewoonte. Misschien is hier een reformatie voor nodig. Dat we eerlijker durven kijken naar de redenen waarom we dingen op een bepaalde manier doen. En geen genoegen meer nemen met: 'We doen het, omdat we het nu eenmaal zo doen'. De reden zou moeten zijn: we doen het omdat we een relatie hebben met God en die relatie graag willen onderhouden.''

TWIJFEL De eenzijdige nadruk op het hebben van een relatie met God leidt tot veel geloofstwijfel, weet De Bruijne. ,,Daarom is het verbond ook zo belangrijk'', knikt Van Zwet. ,,Door de doop is God een verbond met jou aangegaan. Het moet in de kerk om God blijven gaan.''