• ADRI BENSCHOP, PUTTEN (NLD)
  • ADRI BENSCHOP, PUTTEN (NLD)
  • ADRI BENSCHOP, PUTTEN (NLD)
  • ADRI BENSCHOP, PUTTEN (NLD)
  • ADRI BENSCHOP, PUTTEN (NLD)
  • ADRI BENSCHOP, PUTTEN (NLD)
  • ADRI BENSCHOP, PUTTEN (NLD)
  • ADRI BENSCHOP, PUTTEN (NLD)
  • ADRI BENSCHOP, PUTTEN (NLD)
  • ADRI BENSCHOP, PUTTEN (NLD)
  • ADRI BENSCHOP, PUTTEN (NLD)
  • ADRI BENSCHOP, PUTTEN (NLD)
  • ADRI BENSCHOP, PUTTEN (NLD)

Indrukwekkend bezoek van CIMK Fontanus aan Ladelund

PUTTEN - Ter gelegenheid van Volkstrauertag in Duitsland bracht het Mannenkoor Fontanus in het weekend van 16 november een bezoek aan Ladelund. Het is dit jaar 70 jaar geleden dat de razzia van Putten plaatsvond. Daarbij werden 659 mannen uit Putten weggevoerd, waarvan er 540 zijn omgekomen in Duitse concentratiekampen. Deze bijzonder gebeurtenis werd herdacht in het overvolle Evangelisch-Lutherse kerk van Ladelund. Zoals ieder jaar was ook de burgemeester van Putten, Henk Lambooij, aanwezig met een delegatie van de Stichting Oktober 44. Fontanus was uitgenodigd om tijdens de herdenking te zingen. Speciaal voor deze gelegenheid had het koor de heer Evert de Graaf mee gevraagd, vanwege zijn vele contacten en jarenlange ervaring met de herdenkingsplechtigheid, als oud-lid van de Stichting en als oud-wethouder van Putten.Na een korte voorbereiding in Kiel en Hamburg waar het koor o.a. een bezoek bracht aan de St. Michaeliskirche, ging de reis op zondag door naar Ladelund waar in de ochtend een dienst werd bijgewoond in het kerkje van Ladelund.Door vertegenwoordigers uit Ladelund, Denemarken en Putten werden woorden uit het Evangelie gelezen. Thema van de dienst waren de woorden van Jezus "Eli Eli lama sabachtani", "Mijn God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten". In zijn preek ging Probst Bronck in op de verzoening die God via Jezus voor mensen heeft bereid. Na de kerkdienst volgde een ceremonie van kransleggingen waarbij o.a. vanuit Ladelund, Denemarken en vanuit Putten door B&W, de Stichting Oktober 44 en Fontanus kransen werden gelegd voor de overledenen. Fontanus zong daarbij o.a. Psalm 84.Daarna volgde een bijeenkomt in de Gemeenschapsruimte waarbij het nieuwe boek van Pastor Harald Richter werd gepresenteerd, waarvan de Nederlandse titel is: "Nedergedaald in het rijk der doden". Het is een biografie over Johannes Meyer, die Pastor was in de tijd dat de mannen in Ladelund aankwamen. Meyer, zelf nationaal-socialist, was geschokt toen hij van de kampcommandant het verzoek kreeg om een aantal omgebrachte criminelen te begaven op zijn kerkhof. "Het kon toch niet waar zijn dat er uit zo'n klein dorp in Nederland meer dan 100 criminelen kwamen." De werkelijke geschiedenis is pas vele jaren later duidelijk geworden. Na de presentatie van het boek door zijn dochter, dr. Hannegreth Grundmann, volgde verschillende toespraken, o.a. van de burgemeester van Putten, Henk Lambooij, de bisschop van de Evangelisch-Lutherse kerk in Noord-Duitsland, Gothard Magaard, en de minister voor Justitie, Cultuur en Europa, Anke Spoorendonk.Tenslotte kreeg Pastor Richter, inmiddels 87 jaar, zelf het woord. In een bevlogen en emotionele toespraak vertelde hij over de worsteling die men in Duitsland, en met name in Ladelund, heeft gehad met de gebeurtenissen uit de oorlog, niet alleen uit geschiedkundig en politiek oogpunt, maar met name ook uit theologische perspectief. Een worsteling o.a. met de woorden uit het Onze Vader: "Vergeef ons onze schuld". Men voelde zich schuldig, maar hoe ga je daar mee om? Is vergeving mogelijk? Op een voorzichtige en in het begin moeizame wijze, zijn daarna de contacten tot stand gekomen Putten en Ladelund. "Putten reikte ons de hand en daar zijn we nog altijd dankbaar voor." "Samen herdenken is een basis voor verzoening, maar uiteindelijk zijn wij als mensen afhankelijk van de verlossing door onze Hemelse Vader." Richter memoreerde de vele contacten die er zijn geweest met Putten, o.a. ook met het mannenkoor Fontanus. Met ontroering en dankbaarheid sprak hij over de ontmoetingen met o.a. Willem Torsius, waarbij hele avonden lang Psalmen gezongen werd.Op indrukwekkende wijze heeft Fontanus voor en na de toespraken een aantal liederen ten gehore gebracht, o.a. het "Onze Vader", tot grote waardering van een geëmotioneerde Pastor Richter. Maar ook met de liederen "Hoog boven als vragen",  "Heilig heilig heilig", "Waarom toch?", en "Wil o Heiland troost mij geven" heeft het koor menigeen in het hart geraakt.Vervolgens werd de bijeenkomst op informele wijze voortgezet in de Gedachtenisruimte waar een 12 tal kunstwerken werd tentoongesteld over Psalm 84. De kunstenaar Uw Appold heeft, gebruikmakend van grond uit Putten en Ladelund, in de kunstwerken een verbinding tot stand gebracht tussen de woorden van de Psalm en de gebeurtenissen uit de oorlog. Zes van de kunstwerken werd aangeboden aan Putten, zes blijven achter in Ladelund. Het is de bedoeling van Appold dat jaarlijks bij een bezoek over en weertussen Putten en Ladelund, één van de werken wordt meegenomen om zodoende te komen tot een uitwisseling, zoals dat ook bij het beurtelings lezen van de Psalm tijdens de herdenkingsbijeenkomsten al jaren gebruikelijk is.Fontanus bracht tijdens deze reis ook een bezoek aan Neuengamme, daarbij opnieuw begeleid door Evert de Graaf die voor dit bezoek aan Neuengamme ook Pastor Billerbeck bereid had gevonden als gids te fungeren. Neuengamme is een werkkamp waar in de oorlog 106.000 gevangenen zijn tewerkgesteld, waaronder vele joden, zigeuners en homoseksuelen. Velen daarvan zijn bezweken en omgekomen door de erbarmelijke situatie waarin zij dag in dag uit zware dwangarbeid moesten verrichten.In de Gedachtenisruimte zijn de namen van alle omgekomenen in het kamp op indrukwekkende manier tentoongesteld. Niet alleen de vele Puttenaren, maar ook veel gevangenen uit Rusland, Polen etc. zijn in het kamp tewerkgesteld, waarbij velen zijn omgekomen, getuige de eindeloze dodenlijsten die er hangen.Van de 659 weggevoerde mannen zijn er 588 in Neuengamme terecht gekomen. In de tentoonstellingsruimte van het voormalige kamp zijn persoonlijke verhalen te vinden van de weggevoerden en van de verschrikkingen die zij daar hebben ondergaan. Meer informatie is daarover is ook te vinden op de uitstekende website van de Stichting Oktober 44, waar onder meer ook de verhalen te vinden zijn van Wouter Rozendaal en Johannes Priem.In 1988 is in Neuengamme voor de omgekomen Puttenaren een eigen steen geplaatst. Tijdens het bezoek heeft Fontanus met alle aanwezigen ook daar Psalm 84 gezongen, als eerbetoon en als gebed voor allen die daar zijn omgekomen. Een bezoek aan de Gedachtenisruimte, de voormalige steenfabriek Klinkerwerk en de gedenkplaats waar het crematorium heeft gestaan, maakte op indrukwekkende wijze duidelijk welke verschrikkingen hier hebben plaatsgevonden. Voor vele koorleden en hun familieleden was dit de eerste keer dat een bezoek aan Ladelund en Neuengamme werd gebracht. Velen van hen hebben familieleden, die zijn afgevoerd en omgekomen, waardoor dit bezoek een bijzondere betekenis heeft gekregen en op hen een grote indruk heeft gemaakt. Tegelijk werd daarom aangeven dat dit niet de laatste keer mag zijn dat het koor aan deze Volkstrauertag zijn medewerking verleent, "opdat men niet vergete ...!"