• Wil Dols is de schrijver van het boek. De presentatie vindt komende zaterdag, 17 september, plaats.

  • Pension 'Huis ten Bosch' aan de Bosrand in Putten, rond 1944. In dit pension verbleef Willy Dols toen hij opgepakt werd.

Boekpresentatie over Willy Dols (1911-1944)

In boek- en kantoorboekhandel Het Boekpunt, Dorpsstraat 51 in Putten, vindt zaterdag 17 september de presentatie plaats van een boek over Willy Dols (1911-1944). Het begint om 14.00 uur en belangstellenden zijn welkom.

Tijs van den Brink

Het boek draagt als titel 'Willy Dols - Voorbij een brug'. De auteur Wil Dols, een neef van Willy Dols, gaat een toelichting op het boek geven. Aansluitend wordt het eerste exemplaar aangeboden aan plaatsgenoot oud-wethouder en historicus Evert de Graaf. Het boek met 176 bladzijden wordt op de dag van de presentatie aangeboden voor 15 euro. Daarna bedraagt de winkelprijs 19,50 euro.

Het nieuw te verschijnen boek gaat over Willy Dols, een leraar Nederlands uit Sittard (Limburg). In de oorlog was hij uit Sittard vertrokken om de Duitsers te ontlopen. In september 1944 logeerde hij in Arnhem, bij zijn zus Jeanny, die getrouwd was met Frits Louppen. De bewoners van Arnhem moesten echter al gauw evacueren vanwege de operatie Market Garden. Tijdens zijn zwerftocht over de Veluwe kwam hij op 28 september 1944 in Putten terecht: in pension 'Huis ten Bosch', Bosrand 21, de plek waar nu Evert de Graaf en zijn vrouw wonen. Tijdens de razzia in Putten van oktober 1944 werd Dols, samen met de vele Puttenaren, weggevoerd naar Duitsland. Op 5 november 1944 overleed hij in het concentratiekamp in Husum (Duitsland) aan dysenterie. Op 6 november wordt hij, samen met twee anderen, in Husum in een gemeenschappelijk graf begraven. Om hem een individueel graf te geven, heeft de Nederlandse Oorlogsgravenstichting zijn stoffelijke resten op 12 mei 1955 overgebracht naar het Nederlands ereveld Lübeck te Lübeck-Vorwerk in Duitsland.

BIOGRAFIE Jan Willem Hubertus Marie (Willy) Dols werd op 21 maart 1911 in Sittard geboren. In 2011, honderd jaar na zijn geboortedatum publiceerde Lei Limpens een biografie over hem: 'Willy Dols 1911-1944, een verwachting die niet in vervulling mocht gaan'. De presentatie van deze biografie vond ook in Putten plaats, op 25 maart 2011, onder leiding van Evert de Graaf.

Uit de biografie blijkt dat Dols het in de eerste jaren op de lagere school maar matig deed. In de zesde klas was hij nog niet de beste maar behoorde wel bij de betere. In de eerste klas van de MULO is hij maar matig maar in de tweede klas al weer een stuk beter. Na twee klassen MULO stapt hij over op de HBS. Bij de overgangsexamens ontvangt hij de "Eereprijs" omdat hij het hoogste aantal punten behaald heeft. In de talen blinkt hij uit.

Dols is een schuchter, introvert man. Maar zeer intelligent. Een man met een scherp verstand die echter niet altijd raad weet met zijn gevoelens en het uiten ervan. Hij is ongehuwd gebleven. In een van zijn brieven schreef hij: "Troost vind ik alleen in de wetenschap waaraan ik al mijn liefde zal geven, omdat die mij nooit in de steek zal laten." Op de foto's lijkt hij afstandelijk maar in werkelijkheid was hij warmvoelend, meelevend en behulpzaam.

In 1931 begint hij aan de studie Nederlands aan de RK-Universiteit in Nijmegen. Vooral prof. dr. Jac. Van Ginneken ontdekt dat student Dols uitzonderlijk begaafd is. In november 1938 slaagde hij cum laude voor zijn doctoraal examen Nederlandse Taal- en Letterkunde aan de universiteit in Nijmegen.

Na en naast zijn werk als leraar begint hij in 1942 aan zijn dissertatie. In april 1944 heeft hij zijn proefschrift bijna klaar. Het onderwerp van zijn proefschrift is de 'Sittardse diftongering', een dialectverschijnsel dat typerend lijkt te zijn voor het dialect van Sittard en een aantal omliggende dorpen. Hij hoopte nog vóór 1945 te promoveren.

Prof. Van Ginneken was zo onder de indruk van Dols' proefschrift en zijn andere publicaties, dat hij hem wilde voordragen als zijn opvolger aan de universiteit in Nijmegen.

In een condoleance aan de familie Dols schrijft prof. Van Ginneken dat Willy waarschijnlijk zijn begaafdste leerling is geweest.

Maar door zijn overlijden is het tot een promotie of het bekleden van een leerstoel nooit gekomen. Om het met Limpens te zeggen: een verwachting die niet in vervulling mocht gaan.

NIEUW BOEK Wil Dols (geb. in 1955) uit Sittard-Geleen, een zoon van een jongere broer van Willy Dols, schreef het nieuwe boek dat zaterdag gepresenteerd wordt. Hij schrijft over de jonge geleerde uit Sittard die verzeild raakte in het drama van Putten. De auteur verhaalt van zijn persoonlijke zoektocht naar Willy Dols en wat de gevolgen tot op de dag van vandaag zijn voor het nageslacht van de familie en voor hemzelf. Putten speelt in dit verhaal een belangrijke rol, het dorp dat Willy Dols verbindt met Sittard.

Kort voor zijn vertrek van Arnhem naar Putten krijgen Willy Dols en zijn zus en zwager onderdak bij de familie Polderman. Daar ontmoet hij de bekende Carel Beke (1913-2007), de bekende schrijver van de jeugdserie Pim Pandoer. Als Beke 's nachts een hevige koortsaanval krijgt, biedt Willy in het donker zijn hulp aan zijn vrouw aan met de woorden: ,,Kan ik u ergens mee van dienst zijn, mevrouw?" Naar aanleiding daarvan schrijft Carel Beke in zijn dagboek: ,,Een kennis van de familie Polderman, die toevallig óók daarheen gevlucht was, biedt aan bij ons te blijven. Hij is vrijgezel, leraar Ned. Taal te Sittard, en daar ik ziek ben, ontfermt hij zich over ons. Hij is van mijn leeftijd, 'n sympathieke man, eenvoudig en altruïstisch (onbaatzuchtig, tvdb), wellicht dóór zijn eenvoud, hoewel ik hem te kort gekend heb om hem goed te kunnen kennen. Dit was W. Dols."

Dan begint de barre tocht over de Veluwe. Het is de bedoeling om vanaf Harderwijk, Elburg, Kampen via de noordwest kant van Overijssel naar het merengebied in Friesland te reizen; daar zal men zich pas veilig voelen.

Op 28 september 1944 bereiken ze Putten. Daar geeft Carel Beke het op: zijn ziekte heeft hem totaal uitgeput. Ze stranden bij 'Huis ten Bosch', Bosrand 21, bij de familie Van Nahuijs. Dat is waar nu Evert de Graaf en zijn vrouw wonen.

Willy Dols vervult de komende dagen de rol van huisvader voor de familie Beke: hij gaat de boeren in de omgeving langs om eten voor de familie te verzamelen, hij schilt de aardappelen en helpt mevrouw Beke door de vijf kinderen rustig te houden. In de circulatiebrief voor zijn familie schrijft Beke op 30 september: ,,Mijnheer Dols is onze redder. Hij doet honderd boodschappen."

KERK Zondag 1 oktober 1944 gaat Willy Dols met Elly en Julia Beke naar de kerk. Hij was Rooms Katholiek. Maar hij is snel weer thuis, het is niet veilig op straat, de Duitsers voeren een razzia uit. De kerkgangers tussen 17-50 jaar worden door de dominees en de pastoor gewaarschuwd en gaan weer naar huis.

's Middags om één uur staat het huis van de familie Nahuijs aan de Bosrand vol Duitsers. Willy vlucht naar boven om zich te verbergen, maar tevergeefs. Voordat de Duitsers hem meenemen, overhandigt hij aan mevrouw Beke nog gauw een aktetas met de woorden: ,,Wilt u dit voor mij bewaren? Mijn levenswerk zit hierin." Later blijkt dat in de tas het manuscript van Dols' proefschrift over de Sittardse Diftongering zat.

Op 2 oktober 1944 werd Willy Dols vanuit Putten weggevoerd om niet weer te keren. Hij overleed op 5 november 1944 op de leeftijd van 33 jaar.

Wie meer wil weten over Willy Dols, zijn verblijf in- en wegvoering vanuit Putten en de gevolgen voor de familie Dols, kan terecht in het nieuw te verschijnen boek: 'Willy Dols - Voorbij een brug'. En zaterdagmiddag a.s. in 'Het Boekpunt'.